Festiwal Muzyki Żydowskiej im. Rywki Tiktiner

Drogie Słuchaczki i drodzy Słuchacze,

czy zastanawialiście się kiedyś, czym właściwie jest „muzyka żydowska”? Kiedy słyszymy ten termin, każdy z nas ma inne wyobrażenie o tym, jak ona brzmi. Dla jednych są to pieśni w języku jidysz, dla drugich – utwory pisane przez żydowskich kompozytorów lub inspirowane żydowską kulturą, religią, tradycją. Jeszcze innym dźwięczy wtedy w uszach muzyka klezmerska. I każdy ma rację. Bo muzyka żydowska ma wiele odsłon, kolorów, czerpie z różnych źródeł, zmienia się, ulega przekształceniom.

Podczas trzech festiwalowych koncertów będziemy słuchać utworów, które wykonywano w synagogach reformowanych i muzyki inspirowanej religią żydowską. Usłyszymy kompozycje pisane przez żydowskich i nieżydowskich kompozytorów, dla których inspiracją stały się chasydzkie niguny i improwizacje synagogalnych kantorów. Przypomnimy też twórczość wielkich kompozytorów: Felixa Mendelssohna, którego dziadek w XIX-wiecznych Niemczech współtworzył Haskalę – ruch intelektualny „żydowskiego oświecenia”, Franza Schuberta, który – nie będąc Żydem –  skomponował psalm do tekstu w języku hebrajskim na zamówienie kantora synagogi w Wiedniu oraz wspaniałych twórców XX-wiecznych: Mieczysława Wajnberga, Romualda Twardowskiego i Johna Zorna.

Patronką Festiwalu uczyniłyśmy słynną Żydówkę z Tykocina – pisarkę Rywkę Tiktiner. Upamiętniając ją w ten sposób, odwołujemy się do przeszłości: łączymy XVI-wieczny Tykocin, którego już nie ma, z tym współczesnym, w którym dzisiaj się spotykamy.

Synagoga, w której się znajdujemy, została zbudowana w 1642 roku i należy do najcenniejszych zabytków Podlasia. Ten masywny, murowany budynek, w stylu barokowym z licznymi elementami późnorenesansowymi, przetrwał potop szwedzki, okupację podczas drugiej wojny światowej, gdy hitlerowcy częściowo go zdewastowali i urządzili w nim magazyn nawozów sztucznych, a także pożar w latach 60. XX wieku. Dziś działa tu oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, dzięki któremu już po raz kolejny Wielka Synagoga w Tykocinie może rozbrzmiewać muzyką.

Nasz festiwal jest wydarzeniem otwartym, poszukującym, zadającym pytania. Tworzymy i organizujemy go zarówno dla tych, dla których żydowska kultura jest ważna, jak i dla ludzi, którzy do tej pory się nią nie interesowali. Pragniemy gościć tych, dla których koncerty muzyki klasycznej na żywo będą nowym doświadczeniem i tych, którzy przyjechali tu z daleka specjalnie po to, aby ich posłuchać.

Jesteśmy przekonane, że Tykocin jest idealnym miejscem, by spotykać się z muzyką żydowską we wszystkich jej przejawach i odsłonach.

Maria Sławek, Lilianna Krych
kuratorki festiwalu

Festiwal Muzyki Żydowskiej im. Rywki Tiktiner to kolejna inicjatywa organizowana przez Instytut Mieczysława Wajnberga we współpracy z Muzeum Podlaskim w Białymstoku-Oddział w Tykocinie. Jesienią 2023 roku w Wielkiej Synagodze odbył się koncert Marii Sławek, Lutosławski Quartet i Tomasza Januchty. W marcu br. album “TIKTIN” zawierający dźwiękowy zapis tego koncertu ukazał się w serwisach streamingowych i płycie CD.

Partnerem festiwalu jest Muzeum Podlaskie – Oddział w Tykocinie. Festiwal Muzyki Żydowskiej dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w ramach programu „Muzyka”, realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca. Patronem honorowym wydarzenia jest Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Patronat medialny nad wydarzeniem objęli: TVP Białystok i POLMIC.PL.

Wstęp na wszystkie wydarzenia festiwalu jest bezpłatny.